NREGA Job Card List (नरेगा जॉब कार्ड लिस्ट) 2026 – State Wise | Online Apply, Check & Download
NREGA (राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार गारंटी अधिनियम), जिसे MGNREGA भी कहा जाता है, भारत सरकार की एक प्रमुख योजना है जो ग्रामीण परिवारों को रोजगार सुनिश्चित करती है। यह योजना 2 फरवरी 2006 को शुरू की गई थी।
इस योजना के तहत ग्रामीण वयस्कों को प्रति वित्तीय वर्ष 100–125 दिन का सुनिश्चित रोजगार दिया जाता है। VB-G RAMG अधिनियम 2025 के तहत अब रोजगार के दिन बढ़ाकर 125 कर दिए गए हैं, मजदूरी साप्ताहिक भुगतान के साथ दी जाती है और योजना का मुख्य उद्देश्य स्वावलंबी और विकसित गांवों का निर्माण करना है।
इस योजना का लाभ पाने के लिए NREGA Job Card (नरेगा जॉब कार्ड ) होना अनिवार्य है। यह कार्ड आपके रोजगार का अधिकार प्रमाणित करता है। इस लेख में हम आपको NREGA जॉब कार्ड कैसे देखें, आवेदन करें, डाउनलोड करें और ट्रैक करें इसके बारे में पूरी जानकारी देंगे।

NREGA / MGNREGA क्या है?
NREGA (महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार गारंटी योजना) भारत सरकार की एक रोजगार आधारित योजना है, जिसका मकसद ग्रामीण इलाकों में रहने वाले लोगों को काम के लिए शहरों की ओर पलायन करने से रोकना और उन्हें उनके गांव के पास ही रोजगार उपलब्ध कराना है।
इस योजना के अंतर्गत ग्रामीण परिवारों के वयस्क सदस्यों को सरकार द्वारा तय कार्यों में काम दिया जाता है, ताकि उनकी नियमित आय बनी रहे और गांवों का विकास भी साथ-साथ हो सके।
NREGA योजना की मुख्य विशेषताएं
- रोजगार की गारंटी: सरकार द्वारा तय अवधि के भीतर काम उपलब्ध कराया जाता है
- कार्य दिवस: नए नियमों के अनुसार अब प्रति वर्ष 125 दिन तक रोजगार दिया जा सकता है
- मजदूरी भुगतान: मजदूरी सीधे खाते में साप्ताहिक आधार पर ट्रांसफर की जाती है
कार्य के प्रकार:
- गांवों की सड़कें, तालाब और अन्य बुनियादी ढांचे
- जल संरक्षण और सिंचाई से जुड़े कार्य
- ग्रामीण आजीविका को मजबूत करने वाली योजनाएं
- प्राकृतिक आपदाओं से बचाव के कार्य
NREGA Job Card के लिए पात्रता (Eligibility Criteria)
- आयु 18 वर्ष या उससे अधिक होनी चाहिए।
- कार्य करने की इच्छा होनी चाहिए।
- एक परिवार को आमतौर पर केवल एक जॉब कार्ड दिया जाता है।
- व्यक्तिगत जानकारी में बदलाव होने पर वार्षिक अपडेट किया जा सकता है।
NREGA Job Card List कैसे देखें? (नरेगा जॉब कार्ड सूची)
- आधिकारिक वेबसाइट पर जाएँ: https://nrega.dord.gov.in
- नेविगेट करें: Login → Quick Access → Panchayats GP/PS/ZP Login

- Gram Panchayats चुनें और Generate Reports पर क्लिक करें


- अपने राज्य, जिला, ब्लॉक, पंचायत और वित्तीय वर्ष का चयन करें

- R1. Job Card / Registration के अंतर्गत Job Card / Employment Register पर क्लिक करें

- अपना नाम या जॉब कार्ड नंबर खोजें

- जॉब कार्ड को डाउनलोड या प्रिंट करें
टिप: अलग-अलग रंगों का मतलब होता है – सक्रिय, निःसक्रिय या लंबित जॉब कार्ड।

Apply for NREGA Job Card (2026) / आवेदन कैसे करें
NREGA Job Card पाने के लिए आपको UMANG Portal पर आवेदन करना होगा। नीचे स्टेप-बाय-स्टेप तरीका दिया गया है:
स्टेप 1: UMANG पोर्टल खोलें: https://web.umang.gov.in

स्टेप 2: अपने मोबाइल नंबर से रजिस्टर और लॉगिन करें. (OTP के जरिए)
स्टेप 3: सर्च बॉक्स में MGNREGA टाइप करें और विकल्प पर क्लिक करें.
स्टेप 4: यहाँ आपको तीन विकल्प दिखाई देंगे:
- Apply for Job Card
- Download NREGA Job Card
- Track NREGA Job Card Status
स्टेप 5: Apply for Job Card पर क्लिक करें.

- सभी आवश्यक जानकारी सही भरें

- Submit करने के बाद आपको Reference Number मिलेगा
स्टेप 6: इस Reference Number से आप बाद में Job Card Status Track कर सकते हैं।
अतिरिक्त जानकारी: यह आवेदन प्रक्रिया मोबाइल या कंप्यूटर दोनों पर की जा सकती है।
जॉब कार्ड डाउनलोड और स्थिति ट्रैक कैसे करें
- स्थिति ट्रैक करें: UMANG → MGNREGA → Track Job Card Status → Reference Number डालें

- डाउनलोड करें: UMANG → MGNREGA → Download Job Card → Job Card Number या Reference Number डालें

NREGA Muster Roll कैसे देखें (Online Process)
NREGA Muster Roll एक आधिकारिक रिकॉर्ड होता है, जिसमें यह जानकारी होती है कि किस मजदूर ने किस कार्य में कितने दिन काम किया है और कितनी मजदूरी बनी है। अगर आप अपने गांव या पंचायत का कार्य विवरण देखना चाहते हैं, तो आप NREGA Muster Roll ऑनलाइन आसानी से देख सकते हैं।
NREGA Muster Roll देखने की स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया
- सबसे पहले NREGA की आधिकारिक वेबसाइट https://nrega.nic.in पर जाएं
- होमपेज पर “Generate Reports” या “Reports” विकल्प पर क्लिक करें।
- अब क्रमशः ये विवरण चुनें:

- Proceed बटन पर क्लिक करें।
- Gram Panchayat Reports पेज पर
R2 – Demand, Allocation & Muster Roll सेक्शन चुनें।

- यहां आपको दो विकल्प मिलेंगे:

- Issued Muster Roll
- Filled Muster Roll
- अपनी आवश्यकता अनुसार विकल्प चुनें और संबंधित कार्य पर क्लिक करें।
- अब आपके सामने पूरा Muster Roll विवरण खुल जाएगा, जिसमें मजदूरों के नाम, कार्य दिवस और भुगतान की जानकारी होगी।

NREGA MIS Report कैसे देखें – स्टेप बाय स्टेप गाइड
NREGA MIS Report (Management Information System Report) के माध्यम से आप रोजगार, भुगतान, कार्य प्रगति और लाभार्थियों से जुड़ी विस्तृत जानकारी ऑनलाइन देख सकते हैं। यह रिपोर्ट पूरी तरह से पारदर्शी होती है और केंद्र सरकार द्वारा जारी की जाती है।
अगर आप जानना चाहते हैं कि आपके गांव, पंचायत या जिले में NREGA के अंतर्गत कितना काम हुआ है और कितना भुगतान किया गया है, तो MIS Report सबसे विश्वसनीय स्रोत है।
NREGA MIS Report देखने की स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया
Step 1: आधिकारिक NREGA वेबसाइट पर जाएँ
- लिंक: https://nrega.dord.gov.in
- Home page पर Reports विकल्प चुनें

Step 2: Captcha को सही भरें और Verify करें
Step 3: राज्य और वित्तीय वर्ष का चयन करें
- Dropdown से अपना State और Financial Year चुनें
- फिर Proceed बटन पर क्लिक करें
Step 4: MIS Report विकल्प चुनें
खुलने वाले पेज पर आपको 36 रिपोर्ट विकल्प दिखाई देंगे:

- R1 – Job Card / Registration
- R2 – Demand, Allocation & Muster Roll
- R3 – Work Details / Employment Details
- आदि…
जिस रिपोर्ट की जानकारी चाहिए, उस पर क्लिक करें
Step 5: रिपोर्ट पढ़ें और डाउनलोड करें
MIS Report में दिखेगा:
- कितने मजदूर काम पर हैं
- कितने दिन काम किए गए
- कितनी राशि allocated हुई
डाउनलोड / प्रिंट के लिए PDF / Excel विकल्प चुनें
NREGA Attendance कैसे देखें (Online हाजिरी रिपोर्ट)
Attendance चेक करने के लिए:
- वही पोर्टल → R2. Demand, Allocation & Muster Roll → Alert on Attendance

- काम किए गए दिनों और लंबित मजदूरी की जानकारी देखें

अतिरिक्त जानकारी: Muster Roll से लाभार्थी यह सुनिश्चित कर सकते हैं कि उनका कार्य और भुगतान रिकॉर्ड सही है।
राज्यवार NREGA जॉब कार्ड लिस्ट 2026
सबसे आसान तरीका: अपने राज्य और पंचायत का चयन करके जॉब कार्ड लिस्ट देखें।
| उत्तर प्रदेश (Uttar Pradesh) | बिहार (Bihar) |
| महाराष्ट्र (Maharashtra) | मध्य प्रदेश (Madhya Pradesh) |
| राजस्थान (Rajasthan) | उत्तराखंड (Uttarakhand) |
| झारखंड (Jharkhand) | कर्नाटक (Karnataka) |
| केरल (Kerala) | तमिलनाडु (Tamil Nadu) |
| तेलंगाना (Telangana) | ओडिशा (Odisha) |
| हरियाणा (Haryana) | हिमाचल प्रदेश (Himachal Pradesh) |
| असम (Assam) | पंजाब (Punjab) |
| गुजरात (Gujarat) | पश्चिम बंगाल (West Bengal) |
| छत्तीसगढ़ (Chhattisgarh) | अरुणाचल प्रदेश (Arunachal Pradesh) |
| मणिपुर (Manipur) | मेघालय (Meghalaya) |
| नागालैंड (Nagaland) | लक्षद्वीप (Lakshadweep) |
| अंडमान और निकोबार (Andaman and Nicobar Islands) | जम्मू और कश्मीर (Jammu and Kashmir) |
| दादरा और नगर हवेली (Dadra and Nagar Haveli) | दमन और दीव (Daman and Diu) |
| गोवा (Goa) | पांडिचेरी (Pondicherry) |
| सिक्किम (Sikkim) | त्रिपुरा (Tripura) |
| लद्दाख (Ladakh) | चंडीगढ़ (Chandigarh) |
| पुडुचेरी (Puducherry) | दादरा और नगर हवेली और दमण और दीव (Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu) |
Benefits of NREGA Job Card / जॉब कार्ड के फायदे
- 100 दिन की रोजगार गारंटी: हर साल ग्रामीण परिवारों के वयस्क सदस्य को न्यूनतम मजदूरी पर 100 दिन का काम मिलता है।
- अर्थिक सुरक्षा: यदि 15 दिनों में 5 किलोमीटर के भीतर रोजगार नहीं मिलता → Unemployment Allowance प्रदान किया जाता है।
- ग्राम सभा की भागीदारी: काम के प्रकार और निर्णय में ग्राम सभा का अधिकार।
- महिला सशक्तिकरण: NREGA में कम से कम 33% कार्य महिला मजदूरों को देने का प्रावधान है।
- स्थानीय विकास: ग्रामीण क्षेत्रों में बुनियादी ढांचे, जल सुरक्षा और रोजगार आधारित परियोजनाओं का निर्माण।
VB-G RAMG अधिनियम 2025 के अपडेट्स
- रोजगार दिन: 125 प्रति वित्तीय वर्ष
- मजदूरी भुगतान: साप्ताहिक, विलंब होने पर ब्याज के साथ
- कार्य क्षेत्र: ग्रामीण अवसंरचना, जल सुरक्षा, आजीविका, आपदा प्रबंधन
- खेती का अवकाश: 60 दिन का अंतराल
- वित्तीय भागीदारी: 60:40 (केंद्र:राज्य), पूर्वोत्तर और हिमालयी राज्यों में 90:10
- महिलाओं के लिए आरक्षण: कुल कार्य का 1/3
- ग्राम सभा का अधिकार: कार्य और कार्यान्वयन के फैसले लेने का अधिकार
Helpline / Contact Details / संपर्क जानकारी
यदि आपको NREGA से संबंधित कोई समस्या या जानकारी चाहिए, तो आप निम्नलिखित संपर्क कर सकते हैं:
- Ministry of Rural Development, Government of India
- Address: Krishi Bhawan, Dr. Rajendra Prasad Road, New Delhi – 110001
- Email: jsit-mord@nic.in
- Phone: 011-23384707
Frequently Asked Questions
NREGA Gujarat MIS Report કેવી રીતે ચેક કરવી?
NREGA official portal પર જઈને village / Taluka ના MIS Report link પર click કરો. અહીંથી તમે Payment status, work allocation, અને work completion details જોઈ શકો છો.
NREGA Gujarat હેઠળ કોણ અરજી કરી શકે?
18 થી 60 વર્ષની ઉંમરના ગ્રામ્ય નાગરિકો, ખાસ કરીને ગરીબ પરિવારો અને મહિલાઓ, NREGA Job Card માટે અરજી કરી શકે છે.
NREGA Gujarat Payment કેવી રીતે મળે છે?
NREGA Gujarat Payment beneficiary ના bank account માં સીધા જ Credited થાય છે. Payment monthly basis પર અથવા work completion પછી આપવામાં આવે છે.
NREGA Gujarat Dahod માં કયા પ્રકારના કામ થાય છે?
દાહોદ જિલ્લામાં NREGA under roads, water conservation, irrigation, soil conservation, cleaning of ponds/rivers અને અન્ય ગ્રામ્ય વિકાસ કાર્ય થાય છે.
Conclusion
मनरेगा (MGNREGA) योजना ग्रामीण नागरिकों के लिए रोजगार और आर्थिक सुरक्षा का सबसे विश्वसनीय माध्यम है। इस guide में हमने आपको NREGA Job Card 2026 के लिए आवेदन करने, जॉब कार्ड लिस्ट देखने, डाउनलोड करने और स्टेटस ट्रैक करने के पूरे step-by-step प्रक्रिया के बारे में बताया। साथ ही, हमने MIS रिपोर्ट, Muster Roll और Attendance जैसी सुविधाओं की जानकारी भी दी है, जिससे आप अपने रोजगार और भुगतान की पूरी जानकारी आसानी से प्राप्त कर सकते हैं। हमेशा official वेबसाइट और UMANG पोर्टल के माध्यम से जानकारी अपडेट रखें।
